Día do Libro

 

      O luns, 23 de abril, celebramos o Día do Libro e os vosos compañeiros deixaron uns post-it  cos títulos dos libros que para eles son os seus favoritos:

    Tamén puxemos no vestíbulo unha mostra de libros que podedes atopar na biblioteca e que representan todos os xéneros literarios:

 
      Nós, como decía Don Quijote, queremos ter unha formación completa. El falaba das armas e as letras, agora falamos do "Amor pola ciencia" e da "Paixón pola lectura". Dende o Club de Ciencia tamén celebramos o Día do Libro coa edición dun tríptico de recomendacións lectoras que teñen relación con algún apartado do mundo da ciencia.

No primeiro andar puxemos as frases máis celebres e celebradas dos dous escritores: Miguel de Cervantes, nado en Alcalá de Henares; e William Shakespeare, nado en Stratford-Upon-Avon:

E tamén no vestíbulo, a carón da entrada, a nosa árbore da literatura recolliu os brotes dunha primaveira chea de suxestións: Era por setembro de Xabier Quiroga, Maravillas de Brian Schenik, El carnaval de los ladrones, de Cornelia Funke, Os nenos da varíola de María Solar, Nocturnos de Ishiguro, Ciencia para Nicolás de Carlos Chorda ...,  entre outros.

23 de abril

     

        Hoxe, luns, celebramos o Día do Libro, en recordo de Cervantes e de Shakespeare.

     Polo instituto levamos xa días argallando para visibilizar (está de moda o verbo) esta data e, especialmente, para que vós teñades un recordo dela e unha información que nunca ven de máis.

     Como xa sabedes, o  23 de abril de 1616 coincidiron na data (que non no día) os dous escritores máis importantes daquel tempo: en castelán escribía Miguel de Cervantes y Saavedra; en inglés, William Shakespeare.

Primeira edición

     Cervantes foi un escritor xenial que non foi recoñecido nos seus tempos ata que lle chegou a fama pola primeira publicación de El Quijote (en 1605), a gran novela moderna para todos os lectores occidentais.

 Naciu en Alcalá de Henares, onde hoxe hai unha Casa-museu na que fora a do seu avó paterno, Juan de Cerbantes (ou Cervantes, ou Ceruantes), de orixe galega.




Os alumnos de 2º de Bacharelato recordan ben a viaxe que fixemos en novembro e a visita á casa Cervantes, onde viron a famosa carta que lle escribiu á súa amada Dulcinea, firmando como "El Caballero de la Triste Figura", nome que lle puxo o seu escudeiro, Sancho Panza.

 

Tamén un debuxo onde podemos ver moi ben o refrexo da súa famosa frase:

     "No son gigantes, son molinos"

     Tivo sempre desexos de ser escritor, mais tamén de ser un militar, segundo o ideal da época. No Renacemento, as armas e as letras debían ir xuntas  e Miguel de Cervantes, que era un home do Renacemento, foi soldado do imperio ás ordes de Don Juan de Austria, á bordo da armada española, no Mediterráneo. Participou na batalla de Lepanto, xunto ao irmán Rodrigo, e foi ferido nunha man. Aí empezaron as súas desgracias... Cando voltaban para casa, a bordo da galera Sol, foron apresados por uns piratas berberiscos e tiveron que pasar 5 anos como cautivos en Arxel. Alí tiveron que esperar moito para seren rescatados (as ordes relixiosas recaudaban cartos para pagar os rescates dos cautivos), mesmo intentaron fuxir alomenos catro veces. Resulta que Cervantes levaba unha carta de recomendación para buscar empleo en España, dada a súa ferida non podería seguir sendo militar, iso fixo que os turcos pensaran que era un home rico e importante e pedían moito por el.

     Hoxe conservamos os papeis oficiais do xuicio a Cervantes e de como conseguiu ser liberado.

Ensaio onde se recollen os anos de cuativerio e a liberación

     Dende que chegou a España a súa vida foi un continuo afán por conseguir chegar a ser funcionario nas Indias, mais non tivo sorte. Escribiu poesía, teatro, novela... E nunca chegou a nada ata que o Conde de Lemos donou os cartos para pagar a edición de El Quijote na imprenta de Juan de la Cuesta, na rúa de Atocha, en Madrid.

      A partires dese momento, 1605, xa pasou o que todos sabedes.

    Edicións, traducións, fama, un recoñecemento mundial, a escritura da segunda parte, un Quixote falso, a publicación das demáis obras que tiña gardadas esperando un mellor momento, e a segunda de 1615, aínda mellor ca primeira. 

     De William Shakespeare sabemos moi pouco: foi actor, nacido en Stratford-upon-Avon, perto de Birmighan, en Inglaterra. Casou, foi actor, escribiu poesía, teatro... Ou non? Hai sospeitas de que a súa identidade como dramaturgo non era real e que detrás del estaba o gran escritor Christopher Marlowe.

     A obra de Shakespeare é coñecida en todo o mundo, deixou grandes obras que nós lemos, Romeo e Xulieta (en 1º de ESO, adaptada), Hamlet (en 1º de Bacharelato, en Literatura Universal), e personaxes universais xunto con textos profundos que reflicten moi ben os defectos e as virtudes (poucas) dos homes e das mulleres.

"Do fantástico ao neofantástico: Julio Cortázar"

   

procedencia: Público

 Nesta primeira semana de abril, xa nada máis chegar das vacacións de Pascua, fixemos unha incursión no mundo de Julio Cortázar. Os alumnos de 1º de Bacharelato, en tres tandas, foron á biblioteca de As Torres para asistir a dúas horas de obradoiro sobre os relatos de Cortázar.

     Como non é un autor moi coñecido por vós, aínda que ás veces lemos e traballamos algún dos seus relatos nas clases, pensamos que era moi interesante asistir a esta actividade dirixida por Maribel Andrés Llamero, especialista en Filoloxía Hispánica e poeta.

procedencia: Mcklein y Parker

     Maribel levounos pola  historia da literatura "marabillosa", a que vai afastada do real ou, alomenos, presenta momentos diferentes. E fíxonos distinguir aquelo do que falaba Todorov: a literatura marabillosa (eses contos tradicionais que comezan sempre por un suxestivo "érase unha vez..."), a literatura fantástica (chea de creaturas estremecedoras e de momentos terroríficos) e a literatura neofantástica, na que o gran escritor arxentino destacou tanto.

     Fixemos a lectura dunha axeitada selección de relatos de Cortázar e de fragmentos da súa Historia de cronopios y de famas, mais tamén houbo tempo de imaxinar e de crear a partires dos textos propostos os que os alumnos, por parellas ou en grupo, escribiron con moito tino e imaxinación. 

     A escritura "a duas mans" de "Instruccións para ..." deron resultados hilarantes e moi interesantes... Igual temos por aquí algún escritor ou autor de cómic interesante...

procedencia Alfaguara

        Os cronopios e os famas imaxinados polo seu creador:

TeleSur

     Maribel Andrés Llamero, esa mesma semana, fixo a presentación do seu libro de poemas (con prólogo de Antonio Colinas) na librería Lume de A Coruña. Haberá que seguila!

Lorca, poesía

     Sabedes que o día 21 de marzo foi o Día da Poesía, coincidencia ou non, o xoves 22 fomos cos alumnos de 2º de Bacharelato ao  auditorio de As Torres, en Santa Cruz. Como todos os anos, as actividades organizadas polas Bibliotecas Municipais de Oleiros (Biblioleiros) enchen de cultura e de amor pola literatura o curso enteiro.

     Soledad Felloza, actriz coñecida por todos, adicounos unha xornada moi especial. Tratábase de Lorca, que estudiamos (e moito) en 4º de ESO e en 2º de Bacharelato, así que foi moi xenerosa con nós e nos fixo un agasallo: Romancero gitano. Os romances de Lorca na súa voz tiveron un efecto casi catártico en moitos dos asistentes, fixo un percorrido por "Romance de la luna, luna", "La casada infiel", a petición nosa  recitou tamén o "Romance sonámbulo", para rematar co "Romance de la pena negra".

procedencia: 1ª edición, Revista de Occidente

     Pasou, a continuación, á parte máis vangardista: Poeta en Nueva York. Falounos do impacto da metrópoli dende os versos de "Ciudad sin sueño" "No duerme nadie por el mundo, nadie." 

autógrafo do poema

                      Recordade que o grupo Calle 13 fixo unha versión rap (Grazas, Soledad, pola recomendación)

     Chegou despois o tempo do teatro. Fíxonos unha escolma de Mariana Pineda, e de Doña Rosita la soltera, co impresionante soliloquio final da protagonista, exercicio imprescindible en todo casting teatral neste pais.

Procedencia: Alianza Editorial

     Aínda nos regalou anécdotas persoais sobre a ligazón que sempre tivo con Lorca dende a súa terra, Uruguai; terra onde tamén a primeira actriz e gran amiga de Lorca, Margarita Xirgú, actuou con grande éxito.

Lorca e Margarita Xirgú
Procedencia: El Eco Republicano

     A parte final, a máis emotiva, falou da memoria histórica e de como un amigo e último amor do poeta fixo construír un monumento na sua honra onde enterrou unha caixa con obxectos persoais que gardou por moito tempo. Algún día será aberta esa "caixa do tempo" e Soledad Felloza voltará para contarnos que secretos de Lorca gardaba.

8 de marzo no María Casares

     O día 8 de marzo, con motivo da mobilización xeral convocada polas organizacións de mulleres, tivemos pouca actividade no instituto, mais iso non quere decir que non estiveramos toda a semana moi activos.
     Fixemos unha exposición coas biografías e os retratos de mulleres que pensamos, dende o grupo da Biblioteca, que teñen moito que decirvos:  as "Sinsombrero", artistas do 27 coma Maruxa Mallo, Concha Méndez, Marga Roeset, María Teresa León... Mulleres de onte coma Clara Campoamor, de hoxe coma Isabel Coixet, directora de cine; ou Inma Shara, directora de orquestra...

     Nos corredores puxemos unha lista, fatal, cos nomes das mulleres asesinadas, e que foron consideradas víctimas da violencia de "xénero", no ano 2017 e no que levamos deste...


Demasiadas!

     Velaí as frases que deixaron para o futuro  os homes que fixeron historia:

     Pitágoras, pai das Matemáticas e gran filósofo, ía un pouco errado nas súas afirmacións...

      Balzac, gran novelista francés, tivo unha premonición; de certo, ler nos fai, a todos, homes e mulleres máis perigosos...

     Por último, un dos pais da igrexa, filósofo e santo, deixou esta perla que só hai que entender como mostra da súa época, misóxina e escura:

8 de marzo

   

     Xa que ven por aí o 8 de marzo, temos de volta no vestíbulo a exposición "Mulleres", feita polo profesorado do instituto hai anos, e que aínda vai rulando polos centros de Galicia curso tras curso.

      A mostra foi un traballo de visualización das mulleres que ao longo da historia tiveron unha labor imprescindible para as xeracións que viñeron detrás.

     A parte artística foi elaborada por Fernando Fernández Páez. Marta Pérez adicouse ás mulleres e a ciencia; os profesores de linguas (Sabela Echevarría, Marisa Herraiz, Olga López, Carmela Moure, David Saá e Pepe Taboada) tiveron en conta ás escritoras e intelectuais das letras en distintos idiomas; Isabel Fernández Pena fíxonos ver ás filósofas; Manuel Rodríguez Sierra, ás que destacaron no terreo musical; Carmen Gallego ás mulleres na historia. 

     "A muller e a ciencia" abrangue dende Hipatia de Alexandría ata Teano, discípula de Pitágoras, na antigüidade; mais tamén unha curiosidade bibliográfica sobre como os  libros científicos  coñeceron edicións especiais "para mulleres" (algo impensable hoxe...). As mulleres que recibiron o Premio Nobel de Física, de Química e de Medicina non o tiveron nada fácil traballando a carón dos seus maridos ou dos seus pais e levando poucas veces o mérito do traballo en equipo: Madame Curie, con dous premios (Física e Química) polas súas investigacións sobre radiación, o radio e o polonio (nome que recibe o elemento químico pola súa orixe) é a máis coñecida, xunto a ela, a súa filla Irene Joliot-Curie (Pº Nobel de Química) que continuou o traballo dos pais, moito destaca tamén Rita Levi-Montalcini, centenaria investigadora italiana, que recibiu o premio polo seu traballo sobre os factores de crecemento do tecido nervioso.

     "A muller e a arte" recolle ás pintoras Sofonisba Anguisola e Artemisa Gentileschi que no século XVII non tiveron visibilidade pola súa condición feminina. Tamén destaca Camile Claudel, gran escultora, sempre á sombra de Rodin; e a nosa Maruxa Mallo, unha das "sin sombreiro" da xeneración do 27 que marchou á México cando a guerra civil e alí trabou unha grande amistade con Frida Khalo.

     "A muller e a Filosofía" nos ofrece a figura de Concepción Arenal, importante pola reforma social e penitenciaria que propugnou; xunto a ela Rosa Luxemburgo ou María Zambrano, filósofa, unha vez máis, do grupo do 27, discípula de Ortega y Gasset, que tivo que exiliarse e voltou moito tempo despois.

     No terreo da literatura temos dende a antigüidade clásica unha figura de referencia: Safo. E na idade media unha muller ligada á nosa cultura: Exeria, que fixo a narración da viaxe a Compostela no século IV.

     Tamén María de Francia autora dos lais, a poesía lírica máis elegante na Europa daqueles tempos, xunto á das mulleres hispanoárabes que escribían poemas en Al-Andalus. Nos séculos XVII e XVIII Madame de La Fayette, do tempo de Sor Juana Inés de la Cruz, e Madame de Staël, que fixo florecer o romanticismo. Máis autoras, todas coñecidas, e moitas, de aquí: Rosalía, Filomena Dato, Luz Pozo, Pilar Pallarés...

     As artistas como Maria Callas e a nosa María Casares pechan unha exposición que é unha testemuña e un exemplo para todas.

Nicanor Parra, antipoeta

 
      Morreu Nicanor Parra, poeta. Ou, como el decía, "antipoeta".

El hombre imaginario

vive en una mansión imaginaria

rodeada de árboles imaginarios

a la orilla de un río imaginario

De los muros que son imaginarios

penden antiguos cuadros imaginarios

irreparables grietas imaginarias

que representan hechos imaginarios

ocurridos en mundos imaginarios

en lugares y tiempos imaginarios

Todas las tardes imaginarias

sube las escaleras imaginarias

y se asoma al balcón imaginario

a mirar el paisaje imaginario

que consiste en un valle imaginario

circundado de cerros imaginarios

Sombras imaginarias

vienen por el camino imaginario

entonando canciones imaginarias

a la muerte del sol imaginario

Y en las noches de luna imaginaria

sueña con la mujer imaginaria

que le brindó su amor imaginario

vuelve a sentir ese mismo dolor

ese mismo placer imaginario

y vuelve a palpitar

el corazón del hombre imaginario.

   

     Nado nunha aldea de Chile en 1914, chegou a cumprir 103 anos. Unha longa vida para o neno que naceu nunha familia de artistas adicados á recuperación da arte popular (tamén a música é unha das grandes artes), unha vida bohemia, as veces afondada na pobreza.

     Dende neno escribiu versos, influído por Shakespeare e o seu príncipe Hamlet, mais tamén polo Modernismo vixente nesa parte do mundo. De certo, nesta vida tan longa atopamos toda a literatura do século XX que estudamos no instituto: Modernismo, Vangardas, 27...

     Para asegurarse un futuro, fíxose profesor, xa que estudara Matemáticas e Física na universidade. 

     Pronto comezou a deixarse seducir polas vangardas, especialmente polo Dadaísmo (a palabra é a base do xogo no que devén a poesía)

     O seu primeiro libro de poemas, Cancionero sin nombre, foi publicado en 1937, con clarísima influencia de Federico García Lorca.

     Estudou en Estados Unidos un curso de posgrado e tamén fixo estadías en Oxford onde ficaría case catro anos, alí casou e comezou a indagar na psicoanálise.

     En 1954 publica Poemas e antipoemas, en versos libres.

     En Versos de salón define a súa poética en "La montaña rusa": (tede en conta que todos os versos comezan con maiúscula)
 

         
     
     
     En 1963, deixou estas palabras en Manifiesto:
         
          "Para nuestros mayores
          La poesía fue un objeto de lujo
          Pero para nosotros
          Es un artículo de primera necesidad:
          No podemos vivir sin poesía."
   
     Despois de 1973, coa dictadura de Pinochet en Chile, a figura de Nicanor Parra quedou afastada da primera liña por mor da súa ideoloxía. Coa volta da democracia foi recoñecido o seu nome en todas partes e chegaron os premios nacionais e internacionais, mesmo foi un candidato eterno ao Premio Nobel de Literatura...

     No final do século XX e no comezo do XXI deixou mostra da súa irreverencia e da súa orixinalidade colaborando con Joan Brossa nunha exposición de poesía visual memorable, estivo máis dedicado á arte total, mestura de artes plásticas e de poesía.
   
       Déixovos como colofón un antipoema de 2006 (de Discursos de sobremesa):
 
          "XVII
          RESUMEN DE LA MATERIA TRATADA HASTA AQUÍ
   
         Cervantes
         un principiante que promete mucho
         Shakespeare
         un jovencito que dará que hablar."




   

   

El árbol de las mentiras, de Frances Hardinge

  

procedencia: The Guardian

 Frances Hardinge é unha novelista inglesa que se deu a coñecer con Fly by Night. De nena viviu nunha casa enorme, vella e solitaria, aillada no cumio dun outeiro onde a paisaxe e os oubeos que trae o vento inspiraron as súas primeiras historias.

     Con El árbol de las mentiras crea unha historia de misterio e de medo (só un pouco) na que a protagonista, Faith, intenta descubrir a verdade que envolve a morte do seu pai. El foi un naturalista que apareceu morto en extrañas circuntancias... A xente da aldea di que foi un suicidio.

     O máis raro deste libro é que hai unha árbore que se alimenta de mentiras, as que a xente lle susurra, e da como froitos os secretos ocultos que non sempre poden ser revelados... De aí o título tan extraño. É a árbore favorita do seu pai, a que coñece todos os seus secretos e, probablemente, o que está agachado detrás da súa morte...

Procedencia: Editorial Bambú

     Inclúe unha cita ao principio (a edición é en castelán, con tradución de R. Vilagrassa) moi interesante:

"A mi padre, por la sabiduría silenciosa y por la integridad, y por haberme respetado como adulta desde mucho antes de que lo fuera."

     A edición desta novela inclúe ilustracións feitas por Chris Riddell, escritor e humorista gráfico que colabora no The Observer e nas novelas de Neil Gaiman (El libro del cementerio...). Desde último falaremos noutro post xa que o está proposto no Club de Lectura de 2º de ESO.

Procedencia: thebookpeople.co.uk

Club de Lectura BAC

     Lorena e Xabier, profesores de Galego e promotores do Club de Lectura de Bacharelato nos informan da boa marcha do grupo e das actividades deste novo ano. Cóntannos o seguinte:

    "Empezamos o ano ampliando a nosa lectura de Unha lectora fóra do común de Alan Bennett, editado por Rinoceronte.

     Grazas ás investigacións do club, puidemos coñecer datos curiosos e chamativos de moitas das persoas, libros ou situacións ás que se fai referencia na novela. Así soubemos, por exemplo, que Jean  Genet tivo unha infancia moi difícil e que pasou a adolescencia en prisións xuvenís, todo iso antes de converterse nun autor de renome."

     

     Sobre Jean Genet, escritor heterodoxo e maldito como poucos podedes atopar información nesta ligazón:

https://es.wikipedia.org/wiki/Jean_Genet

     "Tamén soubemos quen se escondía detrás do pseudónimo de George Elliot, [unha importante escritora dun tempo no que as mulleres non adoitaban escribir:  Mary Ann Evans, a autora de Silas Marner, obra que tedes lido en Inglés, https://es.wikipedia.org/wiki/George_Eliot] e falamos de grandes obras, e autoras e autores da literatura de todos os tempos que foran mencionados pola raíña ou polo seu axudante literario, Norman.

Así mesmo, comezamos xa a ler O derradeiro libro de Emma Olsen, de Berta Dávila, novela coa que a súa autora acadou interesantes premios, como o "Premio  de Narrativa Repsol" ou o "Premio Guillermo de Baskerville". Lemos en voz alta as primeiras páxinas, todas e todos xuntos, achegándonos por vez primeira a unha personaje, Emma, que se intúe fascinante.

     Así pois, o 2918 comeza con esa misteriosa historia que Emma Olsen no  podía escribir noutro lugar que non fose a súa vila natal, Faith.

     Deixámosvos un anaquiño para ir abrindo boca:

                 "Creo que foi o comezo de todo. Polo menos de todo o que pode contarse, non porque queira calar nada, non é esa a miña intención agora, senón porque acontece ás veces que non pode explicarse exactamente como comeza unha historia porque non se sabe que se está no principio dalgo até que xa hai moito tempo que comezou, e fica tan lonxe a primeira  semente que é imposible lembrala, recrear a súa forma: a semente tal e como era xa non  existe  nin vai volver existir." (páxs. 15-16)"

     Dende logo parece unha obra interesante, promete! Xa nos irán contando como segue e, o mellor, como remata esta historia de Berta Dávila.
     A autora naceu en Santiago de Compostela hai 30 anos e comezou a escribir dende moi nova poesía e novela. Ten un fermoso blog onde publica os seus textos: confabulario novo

Maravillas

     

Portada, imaxe de La Casa del Libro

         Comenzamos o 2018 cunha obra de actualidade cinematográfica: Maravillas de Brian Selznick.

      Este libro leva xa un tempo con nós, na biblioteca, e algúns xa o coñecedes dabondo, foi publicado en 2011 mais non cabe duda, é unha película que está de estrea agora a que o puxo na prensa e na televisión: El Museo de las Maravillas.

     Brian Selznick escribiu unha novela que pasea por dous mundos: Ben Wilson vive nun pobo de Minnesota, en 1971, busca ao seu pai, un capítulo da súa vida que bota en falta. (O Museu de Historia Natural de New York ten unha importancia peculiar na obra). 

     Rose vive en Nueva Jersey, é xorda e non soporta o mundo do internado onde a súa nai, unha famosísima actriz, a deixou abandoada.    

Ilustración da edición de Maravillas en SM

   

      Maravillas non é unha novela normal, hai unha historia narrada verbalmente (a historia de Ben), e outra historia narrada con imaxes. As máis de 460 ilustracións contan a vida de Rose. Ao final as palabras e as imaxes acabarán xuntándose nunha mesma historia de dous tempos e un só lugar.

procedencia da imaxe: Pinterest

O autor é coñecido xa pola primeira obra que lestes hai anos: La invención de Hugo Cabret, tan ben levada ao cine por Martin Scorsese. Nesta primeira historia a novela gráfica nos leva ao mundo de Hugo un rapaz orfo que vivía oculto na estación de Orsay en París. Grazas a unha rapaza coñecería ao gran inventor Georges Mélies, pioneiro do cinematógrafo.

cartel da película

portada da novela de La Casa del Libro

A novela por dentro. Procedencia da imaxe: todocoleccion.ner